هوش يا تمرکز

حتماجملات شبیه این را زیاد شنیدهاید و شاید خودتان هم از آن استفادهكرده باشید. اما آیا این سوال را از خود پرسیدهاید، «تمامكسانی كه در زمینههای تحصیل بهتر از ما هستند به راستی از ماباهوشترند در عین حالی كه بسیاری از همین افراد با یك توان علمی ومعدلی یكسان با ما وارد دوره متوسطه شدهاند؟»

واقعیتاین است كه در بسیاری از موارد آنچه ما و همكلاسیها ودوستانمان را از لحاظ علمی تفكیك میكند و در نتایج كسبشده ماتفاوت ایجاد میكند بهره هوشی نیست بلكه نوع مطالعه و متفاوت ما درهنگام یادگیری در كلاس، مطالعه به موقع و تمرکز در حین آزمون و امتحان استو به نظر میرسد افراد بهدلیل بیتوجهی یا اشراف نداشتنبه مقوله یادگیری و كاركرد ذهن و یا تنبلی سعی میكنند اینتفاوتها را به هوش مرتبط نمایند و به خود بقبولانند كه برای پر كردنیا كمكردن اختلافات علمی و یادگیری خود و دیگر دوستان نمیتوانكاری انجام داد. در حالی كه اصلا اینچنین نیست و اصلاح شیوه نگرشیما به یادگیری و حذف عوامل مزاحم برای تمرکز میتواند نتایج ما را بهواقع متحول نماید.

ویژگیمهمی كه میتوان برای تمرکز قائل بود اكتسابی بودن آن است یعنی تمرکزرا میتوان آموخت و با سعی و تلاش و توجه به دست آورد و ارثی و ذاتینیست. از طرف دیگر باید بدانیم كه تمرکز در هنگام مطالعه به معنی قطعارتباط كامل با اطراف و طبیعت بیرون نیست.

بلكهتمرکز معنی كم كردن عوامل مزاحم ذهن میباشد كه به اصطلاح باعث پرشذهن میشود. بهطور مثال هر فردی در هنگام مطالعه صدای اطرافخود را میشنود و دچار حواسپرتی یا پرش ذهن میشوداما عدهای بعد از چند دقیقه تازه متوجه میشوند كهمطالعهشان متوقف شده و یا اصلا متوجه آنچه خواندهاند،نبودهاند و توجه و تمرکزشان به صدای اطراف بوده است. چنینپرشهای طولانی مدت كه مكرر اتفاق میافتد مهمترین عامل مطالعهبیثمر یا كند است كه دانشآموز را به درس و یادگیری كم علاقهمیكند و در موارد زیادی اعتماد به نفس او را نیز تخریب میكند.

باتوجه به این مقدمه،بالا بردن تمرکز دو مرحله مهم خواهد داشت. اول؛ كاهش مدت زمانپرشذهن و حواسپرتی. دوم؛ كاهش تعداد پرشهای ذهن در واحدزمان. بعید به نظر میرسد افراد معمولی بتوانند تمام عواملحواسپرتی را حذف كنند و در طول مدت مطالعه هیچگونه پرش ذهن وحواسپرتی نداشته باشند اما كمكردن تعداد پرشهای ذهن وكاهش مدت زمان هر حواسپرتی به هر میزان كه باشد مطمئنا باعث افزایشتمرکز و یادگیری و تغییر در نتایج ما خواهد شد. تمرکز حین مطالعه با تمرکز در كلاس و حین آزمون متفاوت است كه ما در اینجا به مقوله اول میپردازیم.

آنچهباعث بالا رفتن تمرکز در هنگام مطالعه میشود به دو بخش كلی تقسیممیشود. عوامل درونی و عوامل بیرونی ایجاد تمرکز. حتما شما نیز موافقهستید كه تغییر عوامل بیرونی و فیزیكی بسیار سادهتر از تغییراتدرونی و فكری است. بنابراین در قسمت اول به معرفی و تشریح عوامل بیرونیتمرکز میپردازیم.

1 - مكان مطالعه:

این عوامل بهعنوان مهمترین و موثرترین موارد در حین مطالعه، لازم است چند ویژگی را دارا باشد تا تمرکز بهتری ایجاد شود.

سكوت:

حرف،كلمه، جمله، صحبت اطرافیان، فیلم و تلویزیون همه و همه برای ذهن انساندارای مفهوم هستند و مغز را تحریك میكنند. با مطالعه نیز اطلاعات ومفاهیم جدید به مغز میرسد و تلاقی این دو با یكدیگر در یك زمانچندان نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. این مورد را میتوان در مقابلاستدلال كسانی كه سعی دارند در حین تماشای تلویزیون یا در بین جمعیت وسروصدای زیاد درس بخوانند، همچنین با شیوه مطالعه همراه موسیقی نیز منافاتدارد چرا كه در هر صورت ذهن در آن واحد نمیتواند به دو موضوع مختلفتوجه خاص و ویژه داشته باشد. باید این نكته را هم متذكر شد كه مطالعه درسكوت مطلق هم نیاز نیست و در بعضی مواقع سكوت زیاد هم خود، پرشذهنایجاد میكند. با رعایت این مورد میتوان به افرادی كه عادت بهمطالعه با صدای بلند دارند نیز كمك كرد. چرا كه این افراد در بیشتروقتها سعی دارند با بلند خواندن صدای محیط را از ذهن خود حذف كنند.توجه داشته باشید كه مطالعه صحیح باید بهگونهای باشد كه مزاحممطالعه دیگران نشود.

نظم:

تحقیقاتدر چند سال پیش در كشور ژاپن با هدف بررسی تاثیر نظم در یادگیری انجام شد.در این آزمایش هزار دانشآموز با بهره هوشی یكسان در مدت زمان مشخصیدر اتاقهایی اسكان داده شدند. برخلاف توانایی دانشآموزاناتاقهای آنها یكسان نبود و اتاقها از بسیار منظم تا بسیاربینظم چینش شده بودند. این افراد در مدت مقرر با نظارت كارشناسان پساز مطالعه منابع مطالعاتی در آزمونهایی مورد سنجش قرار گرفتند.جالبترین نتیجه تحقیق این بود كه بهترین نتایج متعلق بهدانشآموزانی بود كه در اتاقهای منظم اسكان داشتند و بدتریننتایج متعلق به ساكنان اتاقهای نامنظمتر بود.

یادداشتهایپراكنده اعم از فرمولها، معانی لغات و... كه دانشآموزان آنهارا به در و دیوار و كمد اتاق خود میچسبانند نیز شامل همین قانونخواهد بود. چرا كه علاوه بر افزایش بینظمی سبب پرش حواس بیشترمیگردند. پس اول این یادداشتها باید به خلاصههایتاناضافه شود و در موارد ضروری هم دور از چشم و مكان مطالعه نصب گردد. یكیدیگر از ویژگیهای مكان مطالعه نداشتن منظره و چشمانداز است.یعنی شما باید میز مطالعه یا مكان مطالعه خود را طوری تعبیه نمایید كه روبه یك دیوار ساده باشد و در عین حال مطالعه تصویر یا منظرهای جلویچشمان شما نباشد (در آزمونهای دینی نیز به جهت تمرکز بهتر و داشتنطمانینه بیشتر تاكید شده فرایض در مكانهایی عاری از منظره وچشمانداز و تصویر انجام شود.)

2 - حالتهای بدن در حین مطالعه:

مسلماشما از كسی كه دراز كشیده، انتظار سخنرانی ندارید! یا از كسی كه خمیده وقوز كرده است انتظار دویدن سریع و تحرك زیاد را ندارید. دلیل اینذهنیتها، حالتهای بدن در فعالیتهای ماست. مثل هر كاردیگر برای مطالعه و یادگیری نیز نیاز به حركتهایی از جسم و بدنشماست. كارشناسان تاكید دارند مطالعه باید به صورت رسمی و جدی صورت گیرد.یعنی دراز كشیدن روی زمین یا تخت، خمیده یا با دستهای زیر چانهنمیتوان انتظار یادگیری عالی داشت. تحقیقات نشان میدهدهوشیاری افرادی كه روی تخت دراز میكشند و درس میخوانند بسیارپایینتر از افرادی است كه پشت میز تحریر یا مطالعه با جدیت درسمیخوانند. شما حتی اگر تاكنون اینگونه درس نخواندهایدكمكم باید با تغییر عادت سعی كنید رسمی مطالعه كنید و اگر زود ازنشستن پشتمیز خسته میشوید با نرمش، ماهیچههایتانرا تقویت كنید تا تحمل نشستن ساعت طولانیتر را داشته باشید.

3 - زمان صحیح مطالعه:

شماوقتی شروع به مطالعه درسی میكنید گاهی حداقل 15 الی 20 دقیقه طولمیكشد تا به اصطلاح ذهنتان گرم شود و یادگیری آغاز شود. بعد از اینزمان تمرکز روی درس و موضوع كامل میشود. این امر در بسیاری از مواقعسبب میشود افراد ترجیح دهند در طول مدت طولانی (حتی یك روز كامل) یكدرس را مطالعه كنند (اگرچه همین عامل یعنی تنوع نداشتن در موضوع و درس خودیك عامل عدم تمرکز است). مهمترین كاری كه برای كاهش زمان «گرم شدنذهن» میتوان انجام داد و مدت آن را به پنج دقیقه كاهش داد،اختصاص وقت و زمان خاص به مطالعه یك درس ویژه است. مثلا صبحهای جمعهبه مدت دو ساعت به مطالعه و تمرین ریاضی بپردازم. شنبهها غروبادبیات و...

4 - مطالعه به محض نشستن:

یكیدیگر از عوامل بیرونی بالا بردن تمرکز این است كه شما پشتمیز مطالعهخود فعالیتی جز مطالعه درسی انجام ندهید حتی روزنامه و كتاب غیردرسیهم نخوانید. این موضوع چند پیشزمینه خوب ایجاد میكند. اولاخاطرهای غیر از درس از میز و اتاق خود ندارید. روی میز جز یك كتاب وجزوه و چند خودكار چیزی وجود نداشته باشد كه به بهانه تمیز ومرتبكردن میز و... وقت شما در هنگام نشستن و شروع مطالعه تلف نشود.در نهایت این وسایل، خوراك ذهنهای شلوغ و پر از تحلیل هستند ووجودشان از همان ابتدا جهت ذهن را عوض میكنند.

5 - اولویتبندی صحیح درسها:

اگرفردا امتحان ادبیات داشته باشید و سعی كنید درس دیگری را مطالعه كنید، درحین مطالعه چه حسی خواهید داشت؟ حتما احساس نگرانی و یادآوری صحنه امتحانادبیات و سوالات بیپاسخ برگه آزمون! یعنی وقتی در مطالعات خود بهدغدغههای ذهنی بیتوجه باشیم دقیقا در جهت كاهش آن تمرکز قدمبرداشتهایم. بنابراین همیشه در چیدن درسها و برنامهریزیمطالعاتی ضروری است كه به اولویت آنها توجه داشت (میبینید كهبرنامهریزی هم در تمرکز بهتر نقش دارد و این دو مقوله از هم جدانیست.)

6 - سلامتی جسم و تغذیه مناسب:

انسانهابرای شروع و تكمیل هر فعالیت نیاز به قوای جسمی دارند تا از سلامت ذهن وفكر خود نیز استفاده نمایند. تمرکز حین مطالعه نیز از این امر مستثنی نیستو برای بالا بردن آن صحت و سلامت جسمی ضروری است. در كنار آن تغذیه مناسبو دریافت تمام ویتامینها نیز حتما در یادگیری موثر و تمرکز بالاموثر است اما در انتخاب خوراكیها و تنقلات باید به ارزش غذایی وتاثیراتشان توجه كرد. مثلا اگر چه همه میدانیم شكلات ها باافزایش قند خون در ازدیاد كارایی ذهن تاثیر گذارند اما تحقیقات نشانمیدهد «كاكائو» كه در بین نوجوانان بسیار هم پرمصرف استباعث كاهش شدید تمرکز میگردد.